فرش بهار خسرو

http://hojrenama.com/wp-content/uploads/2017/01/jpg.jpg
فرش بهارستان معروف به (( فرش بهار خسرو ))

 

[caption id="attachment_980" align="alignnone" width="300"] بهار خسرو[/caption]

 

در تایید مجدد وجود قالی بافی در این دوره ، به فرش معروف ((بهار خسرو )) اشاره میکنیم . ابو جعفر محمد جریر طبری در تاریخ طبری  ( 311-225 هجری قمری  ) نیز به شرحی که می آوریم در بارهی این قالی اظهار نظر کرده است :

(( ... که یک قالی بسیار عالی کار ایران موسم به بهار خسرو در قصر تیسفون به طول 450 قدم  و عرض 90 قدم موجود بوده است ... )) در حالی که دکتر ربرت بامبان نویسنده و پژوهشگر ایرانی مقیم امریکا ابعاد این فرش مزین به جواهرات گران بهارا در کتاب خود به نام (( آیا میدانید که )) 26*24 متر ذکر کرده است .

وجه تسمیه این قالی زر بفت و گرانبها به آن جهت است که نقشه آن نمایانگر باغی آراسته با گل ها و پرندگان و جوی های آب روان بوده است . این فرش گرانبها و نفیس به روایتی زمانی که خسرو پرویز پادشاه ساسانی مغلوب (( هراکلیوس )) امپراطور روم گردید و به دست سپاهیان پیروز افتاد به عبارت دیگر ، این همان فرش معروف بهارستان  است که در شکست یزدگرد سوم آخرین پادشاه ساسانی سپاهیان عرب آن را به غنیمت بردند .

در مدت دویست سالی که ایران تحت تسلط اعراب بود هنر قالی بافی دچار رکود کردید و از پیشرفتی که در زمان ساسانیان داشت باز ماند . این امر به آن معنی نبود که این حرفه دچار توقف کامل شده باشد بلکه در گوشه و کنار این سرزمین بافت قالی و قالیچه با روند آرام تری ادامه داشت . یادآوری این نکته در اینجا ضروری است که اعراب در هیچ یک از دوره های تاریخی خود به هنر قالی بافی اهمیت نداده اند . حتی امروزه بافت قالی و قالیچه حرفه ای نیست که توجه کشور های عرب زبان را به خود جلب کند و و به استثنای کشور های شمال آفریقا مانند مصر و تونس و مراکش ساکنان سایر کشور های عربی با تمام علاقه ای که به خرید این متاع دارند با وجود با وجود این از کار در کنار دار های قالی روی گردان هستند .

رکود فن و حرفه ی قالی بافی در ایران تنها تا زمان خلفای تجمل پرست اموی که در کاخ های افسانه ای خود بی نیاز از قالی گرانبها و نفیس ایرانی نمیتوانند باشند ادامه می یابد . در این دوره در مآخذ تاریخی در شرح تحف و هدایای حکام محلی برای خلفای حاشیه نشین  دجله مکرر از قالی ایران نام برده می شود . بنا به نوشته این خلدون ( 732-806 هجری قمری ) جز خراج سالینه ناحیه طبرستان و گیلان به مامون خلیفه ی عباسی ششصد تخته قالی و قالیچه وجود داشته باشد .

در تایید وجود کارگاه های قالی بافی حتی بعد از تسلط اعراب درایران حجت ما نوشته مورخین و جهانگردای عرب زبان و فارسی زبان است که به قالی و قالی بافی در اییران اشارات متعددی دارند منتهی مراتب در سال های اولیه تسلط اعراب بر ایران تا حدود زیادی این حرفه به بوته ی فراموشی سپرده شد . ولی با گذشت ایام به ویژه با جنبش استقلال طلبانه بار دیگر قالی بافی در ایران اتحیا شد و رونق گرفت . از جمله این یادآوری های تاریخی اشارات ما به حدودالعالم  ، تاریخ بیهقی ، مجمع البلدان و نوشته های مقذسی و ابن بطوطه جهان گردان عرب است که مراکز قالی بافی ایران در سیستان ، فارس ، آذربایجان ، بخارا ، قائنات ، خوزستان ، طبرستان و گیلان را در آثار خود مکرر نام برده اند .

ترکان سلجوقی در سال 416 شمسی محدوده ی وسیعی از خاک ایران را به تصرف خود در آوردند و در آذربایجان و نواحی مرکزی و غربی ایران استقرار یافتند . با این تهاجم زبان و فرهنگ آنان نیز به این سرزمین آورده شد و با هنر و فرهنگ ایران مخلوط شد و در نتیجه طرح های قالی ایران در این برخورد فرهنگی متاثر از طرح های سلجوقی شد . امروزه از فرش های مربوط به این دوره اثری وجود ندارد . ولی با احتمال تشابه آنها با نمونه های فرش هایی که در مسجد علاالدین در قونیه  ( چایتخت سلجوقیان ) دیده شده اند می توان چگونگی آن هارا حدس زد . در این باره با قید احتیاط می توان اظهار نظر کرد که طرح های قالی این دوره با خطوط شکسته و بدون انحنا بوده و همچنین ظرافت بافت آنها نیز به چایه ی فرش های بافته شده در دوره های بعدی نمیرسیده است .

رونق و شگفتی قالی بافی ایران تا زمان حمله مغول ادامه دارد . در اشعار منوچهری ، ناصر خسرو ، انوری و عنصری به قطعات و قصایدی بر میخوریم که در آنها ذکری از قالی و رنگرزی آن دوره به میان آمده است . ولی با هجوم سپاهیان مغول ، قالی بافی مانند سایر فعالیت های هنری تا مدتی متوفق می شود .

 

[caption id="attachment_981" align="alignnone" width="168"] فرش بهارستان[/caption]
مطلب کامل در لینک زیر بخوانید
http://hojrenama.com/2017/01/14/%d9%81%d8%b1%d8%b4-%d8%a8%d9%87%d8%a7%d8%b1-%d8%ae%d8%b3%d8%b1%d9%88/